Zacząć od baśni…

„Powiadają, że wszystko zaczęło się wieczorem” – już pierwsze zdanie, które otwiera powieść Radka Raka, tegorocznego laureata najważniejszej polskiej nagrody literackiej, „Nike” – urzeka. I od razu wprowadza czytelnika w świat, który być może już dawno zapomnieliśmy. No bo, jak to? Czytać baśnie dorosłym będąc? Chyba że dzieciom.

Tymczasem dostajemy wspaniałą, porywającą powieść o mocnej fabule, intrygującym przebiegu, z sensacyjnym wątkiem, ale napisaną w konwencji baśni, klechdy, pełnej nierzeczywistości i magii.

Jakiż to oddech dla naszych racjonalnych umysłów!

„Baśń o wężowym sercu” jest próbą stworzenia na nowo mitologii Galicji. Jest opowieścią o odwiecznej walce dobra ze złem. Pisarz tworzy ją korzystając z historii Jakuba Szeli, „chłopskiego króla”, galicyjskiego Robin Hooda, który w 1846 roku postawił się panom wzniecając rabację. Ale powieść nie jest żadnym zapisem dokumentalnym. Śledzimy tu losy młodego Kóby Szeli, jego przeobrażenia, miłości i udręki. Wędrujemy przez krainę baśni – nie baśni, bo przecież jak wyjaśnia sam autor: „wychowałem się na mitycznych opowieściach. Dostrzegam w swoim życiu mity, które reprodukuję”. Baśń nie jest też powieścią historyczną, i choć napisana z dużym szacunkiem dla ówczesnych realiów społecznych, obyczajowych i politycznych, to zawieszona pozostaje między historią a mitem. Wyrasta z legend. I warto dać się jej uwieść.

Dla lubelskich czytelników coś jeszcze: Radek Rak mieszkał w Lublinie, tu studiował i ukończył weterynarię, a o naszym mieście tak mówił w wywiadzie zaraz po odebraniu nagrody „Nike”: „Stałem na wzgórzu Czwartek, obserwowałem stary Lublin i odniosłem wrażenie, że struktura Lublina przypomina las. (…) Zobaczyłem coś organicznego – coś, co się zmienia i sprawia wrażenie, jakby rosło i rozprzestrzeniało się. I poczułem sens, który nie jest przez nikogo zaplanowany, tylko robi się sam. Doszedłem wtedy do wniosku, że to jest piękne, i że to też jest moje miasto”. Na marginesie dodam, że Radek Rak już wcześniej napisał powieść, która jest opowieścią dziejącą się w Lublinie i o Lublinie – „Puste niebo”.

Anna Augustowska

Radek Rak „Baśń o wężowym sercu albo wtóre słowo o Jakóbie Szeli”,
Wydawnictwo Powergraph, Warszawa 2020