O prawie medycznym trzeba rozmawiać

z Leszkiem Kubiczem,
koordynatorem Zespołu Radców Prawnych LIL,
rozmawia Anna Augustowska

  • Lubelska Izba Lekarska jest organizatorem konferencji prawników izb lekarskich, która odbędzie się pod koniec września w Zamościu. Jaki jest temat przewodni konferencji?

– Konferencja poświęcona będzie zmianom w przepisach, jakie ostatnio zostały wprowadzone przez polskiego ustawodawcę. Ponieważ zmiany te już na etapie ich projektowania, a następnie uchwalenia i realizacji spotkały się z dużym oddźwiękiem w środowisku lekarskim, pojawiła się naturalna potrzeba zorganizowania spotkania, podczas którego byłaby możliwość omówienia, na czym te zmiany polegają, ich wpływu i skutków w codziennym funkcjonowaniu izb lekarskich i samych lekarzy, a także stworzenia okazji do podzielenia się doświadczeniami w tym zakresie i ustalenia w miarę jednolitej praktyki postępowania. Najlepszą formułą dla takiego spotkania jest niewątpliwie konferencja. Zmiany, które wywołały potrzebę jej zorganizowania, dotyczą głównie ustawy o izbach lekarskich i o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Wprowadzono do nich, pomimo licznych protestów samorządu zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów, przepisy znacznie upraszczające dostęp do wykonywania zawodu lekarza i lekarza dentysty przez lekarzy cudzoziemców spoza UE.

O tych niepokojących samorządy lekarskie zmianach będą mówić zaproszeni przez nas wykładowcy – specjaliści z dziedzin prawa, których dotyczą poruszane kwestie. Liczymy też na ożywioną dyskusję podczas wykładów ze strony uczestników. Mamy bowiem nadzieję na konstruktywną wymianę myśli, która pomoże nam w dalszej pracy, wynikającej z omawianych zmian przepisów prawa.

Kolejne tematy naszej konferencji poświęcone będą zmianom niektórych ustaw w związku z przeciwdziałaniem sytuacjom kryzysowym, związanym z wystąpieniem COVID‑19. I tu najbardziej wrażliwym tematem będzie sprawa powoływania lekarzy i lekarzy dentystów przez wojewodę do walki z COVID‑19. Dochodzą do nas sygnały, że wykształciła się różna praktyka stosowania tych przepisów przez wojewodów. Na szczęście w przypadku wojewody lubelskiego współpraca z samorządem układa się bardzo pozytywnie. Chcielibyśmy podzielić się naszymi doświadczeniami w tym zakresie, może udałoby się wypracować pewne wspólne instrumenty, mechanizmy postępowania w pewnych kategoriach spraw. Mówić będziemy też o teleporadzie, która w dobie COVID‑19 na dobre zagościła w naszym porządku prawnym; o zmianach w przepisach dotyczących ponad 5‑letniej przerwy w wykonywaniu zawodu i o bieżących problemach prawnych.

  • Wykład inauguracyjny będzie dotyczył problemów z przyznawaniem prawa wykonywania zawodu lekarzom spoza UE – czy rzeczywiście to jest problem?

– Nie nazwałbym samego procesu przyznania warunkowego prawa problemem. Stosujemy odrębne i niezależne od ministra zdrowia procedury, wynikające wprost z ustaw, a także przestrzegamy w tym zakresie uchwały NRL. Dla mnie jako prawnika, z wprowadzonej zmiany tych przepisów wynika pewna nierówność wobec prawa. Mam na myśli to, że lekarz czy lekarz dentysta posiadający polskie obywatelstwo, aby uzyskać prawo wykonywania zawodu musi przejść długą i żmudną drogę, niejednokrotnie pełną wyrzeczeń, kosztem czasu wolnego, bycia z rodziną. Tymczasem po wspomnianej zmianie przepisów, lekarz spoza UE może skorzystać z „krótkiej ścieżki” dostępu do zawodu na terenie naszego kraju uzyskując jedynie zgodę na wykonywanie zawodu w formie decyzji administracyjnej (na 5 lat) wydaną przez ministra zdrowia, bez wymogu zdania egzaminu lub potwierdzenia znajomości języka polskiego. Wystarczy samo oświadczenie takiego lekarza, nie musi on wykazać się jakimkolwiek doświadczeniem zawodowym. Nadzór nad pracą takiego lekarza jest raczej iluzoryczny. Na podstawie takiej zgody, w rozumieniu przepisów ustaw o izbach lekarskich i wykonywaniu zawodu, izby lekarskie zostały zobligowane do przyznawania w bardzo krótkim terminie warunkowych praw wykonywania zawodu. Izby lekarskie nie zgadzają się na taką interpretację, mamy inne rozumienie tych przepisów. Stąd uchwała Naczelnej Rady Lekarskiej określająca procedurę weryfikacyjną w zakresie przyznania warunkowych praw wykonywania zawodu lekarzom cudzoziemcom spoza UE (uchwała nr 1/21/VIII z dnia 29 stycznia 2021 r. w sprawie zmiany uchwały w sprawie szczegółowego trybu postępowania w sprawach przyznawania prawa wykonywania zawodu lekarza i lekarza dentysty oraz prowadzenia rejestru lekarzy i lekarzy dentystów). Ewenementem w historii samorządu lekarskiego jest fakt zaskarżenia przez ministra zdrowia tej uchwały do Sądu Najwyższego. Właśnie tych zagadnień będzie dotyczył wykład inauguracyjny konferencji. Chcemy posłuchać głosu eksperta, administratywisty, wykładowcy i sędziego Sądu Najwyższego, jakie jest jego zdanie na ten temat.

Co do ilości lekarzy spoza UE obrazuje to dołączone zestawienie. W Lu­bel­skiej Izbie Lekarskiej Komisja ds. Wy­konywania Zawodu, a także dział Rejestr Lekarzy bardzo szczegółowo weryfikują wnioski takich lekarzy. Odmówiliśmy także przyznania takiego prawa wykonywania zawodu.

Lekarze/lekarze dentyści spoza UE posiadający zgodę ministra zdrowia na wykonywanie zawodu w Polsce na terenie Lubelskiej Izby Lekarskiej, stan na 28 lipca 2021 r.
Warunkowe PWZ (art. 7 ust. 13 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty):
lekarz dentysta (Białoruś) – odmowa przyznania PWZ.
Warunkowe PWZ (art. 7 ust. 13 Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty):
lekarze (Ukraina) – wpłynęły 4 wnioski, w tym 3 rozpatrzone pozytywnie, 1 wniosek w toku procedowania,
lekarz (Polska) – 1 wniosek rozpatrzony pozytywnie.
PWZ na określony zakres czynności (art. 7 ust. 2a Ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty):
lekarz (Ukraina) – wpłynęły 2 wnioski rozpatrzone pozytywnie.

 

  • Jak bardzo pandemia „zdemolowała” dotychczasowy porządek prawny regulujący pracę służby zdrowia?

– Wszystko się zmienia, ale chyba nic tak szybko jak prawo w obecnej dobie. Dużym mankamentem jest też sposób, w jaki wprowadza się te zmiany. Mam na myśli to, że bardzo istotne zmiany wprowadzane są trochę „kuchennymi drzwiami”, tj. w nieoczywistych miejscach w innych aktach prawnych. Przy tak dużej skali zmian i szybkim tempie, polegającym na przykład na wprowadzaniu nowych regulacji, a następnie ich zmianie lub nawet uchyleniu, bardzo łatwo coś przeoczyć. To nic dobrego dla nas, prawników. Nie ukrywam, że za tymi zmianami trudno nadążyć, a co chyba najgorsze dla mnie, często trudno też zrozumieć zakres merytoryczny tych regulacji. Rozumiem, że sytuacja związana z pandemią jest bardzo dynamiczna, że wszyscy po raz pierwszy mierzymy się na różnych płaszczyznach z tym zjawiskiem i jego konsekwencjami, ale jako prawnik z tej „starej” szkoły prawa, z tyłu głowy mam odpowiedzialność za to, co robię. Po wprowadzeniu przepisów dopuszczających do zawodu lekarzy spoza UE ścieżką, o której była mowa, obawiałem się trudnych decyzji odmawiających przyznania warunkowego prawa wykonywania zawodu itp. Takich dylematów jest więcej. Przykładami takich „szybkich zmian” są: teleporada (która dopiero niedawno została uregulowana, a na początku pandemii budziła wiele kontrowersji, a skargi pacjentów sypią się do dzisiaj), zmiany w kwalifikacji do szczepień i samych szczepieniach; bałagan w dodatkach covidowych dla lekarzy i jak już wspominałem także kierowanie lekarzy przez wojewodów do pracy przy zwalczaniu COVID‑19.

Są też lepsze choć nie idealne rozwiązania, np. wprowadzenie klauzuli dobrego Samarytanina do porządku prawnego (okoliczność wyłączająca bezprawność karną czynu). Każdy z tych i niewymienionych tu tematów mógłby być odrębnie omawiany na łamach Medicusa i będzie mam nadzieję poruszony na konferencji.

  • Jak sądzę, te sprawy to prawdziwe wyzwanie dla prawników zajmujących się prawem medycznym, co jest tu najtrudniejsze?

– Tak jak już wspomniałem szybkość, sposób wprowadzania tych zmian, zakres merytoryczny tych regulacji są naszą największą bolączką i naszym największym wyzwaniem. Tak jak to ma miejsce na przykład w przypadku dostępu do zawodu, te same regulacje prawne, różne podmioty interpretują odmiennie. To powoduje wzajemne niezrozumienie swoich stanowisk i postępowań. Mam nadzieję, że to tylko stan przejściowy. Biuro prawne naszej Izby ma co robić. Na co dzień przecież oprócz świadczenia pomocy prawnej na rzecz organów samorządu lekarskiego, świadczymy pomoc prawną indywidualną dla członków LIL we wszystkich sprawach związanych z wykonywaniem zawodu. W pozostałych kwestiach prawnych także nie zostawiamy nikogo z członków LIL bez pomocy i wsparcia. Przypominam, że od kilku lat współpracujemy z 24 h opieką prawną ze strony firmy Lex Secure. W sprawach, które wymagają dalszej drogi postępowania sądowego, pomoc prawna zapewniana jest dzięki kancelariom adwokackim współpracującym z Rzecznikiem Praw Lekarza naszej Izby. Gotowe wzory umów, regulaminów i komentarze praktyczne można znaleźć w wykupionym przez LIL dostępie do programu Lex Ochrona Zdrowia Wolters Kluwer. Wszystkie te działania koordynujemy w naszym biurze prawnym i zapraszamy każdego potrzebującego pomocy członka LIL do kontaktu z nami.

  • Do kogo przede wszystkim adresowana jest konferencja?

– Do udziału zaprosiliśmy oczywiście prawników, dyrektorów i kierowników biur izb lekarskich, prezesów i osoby, które zostaną wskazane przez prezesów izb lekarskich, a także przewodniczących komisji ds. przyznawania prawa wykonywania zawodu.

Program konferencji prawników izb lekarskich

23 września 2021 r. godz. 18.00

Wykład inauguracyjny

  • Odmowa przyznania warunkowego prawa wykonywania zawodu lekarzowi cudzoziemcowi spoza UE bądź przyznanie tego prawa z „opóźnieniem” – w aspekcie ewentualnej odpowiedzialności okręgowej izby lekarskiej (SSN dr hab. Leszek Bielecki, prof. UJK)

24 września 2021 r.

godz. 9.30 11.20 – Sesja I

  • Klauzula dobrego Samarytanina – wady i zalety przyjętego rozwiązania dot. odpowiedzialności karnej lekarzy w czasie stanu epidemii (radca prawny prof. dr hab. Marek Kulik)
  • Problematyka zgody na zabieg medyczny w świetle prawa karnego (radca prawny prof. dr hab. Marek Kulik)
  • Najczęstsze pytania prawne lekarzy – problemy zawodowe i prywatne, z jakimi zgłaszaj się lekarze w ramach 24h Opieki Prawnej (radca prawny Kajetan Komar Komarowski – Kancelaria Lex Secure 24h Opieka Prawna Komar Komarowski Sp.k.)

godz. 11.40 13.00 – Sesja II

  • Teleporada medyczna – najczęściej popełniane błędy i grożące konsekwencje prawne (adwokat Karol Kolankiewicz – OIL w Gdańsku)
  • Ochrona danych o stanie zdrowia w kontekście udzielania świadczeń zdrowotnych w drodze telemedycyny (radca prawny Aleksandra Otawska-Petkiewicz – OIL w Lublinie)
  • Niebezpieczne „uproszczenia” Ministra Zdrowia – zasady postępowania okręgowej izby lekarskiej w procedurze dot. warunkowego prawa wykonywania zawodu lekarza (radca prawny Leszek Kubicz – OIL w Lublinie i adwokat Karol Kolankiewicz – OIL w Gdańsku)
  • Wybrane regulacje prawne dot. wykonywania zawodu lekarza w czasie stanu nadzwyczajnego/stanu epidemii (adwokat Krzysztof Izdebski – OIL w Toruniu, radca prawny Marlena Woś – OIL w Lublinie)

godz. 14.15 16.30 – Sesja III

  • Odpowiedzialność cywilna lekarza/placówki medycznej w związku z zarażeniem pacjenta COVID-19 (SSO w Lublinie Piotr Jakubiec)

25 września 2021 r.

godz. 9.30 11.00 – Sesja IV

  • Bieżące problemy w działalności izb lekarskich (moderator radca prawny Alicja Lemieszek – OIL w Lublinie)