Lekarz, prawo i pandemia


Pozycja lekarzy w czasie zwalczania epidemii jest szczególna. Z jednej strony jest to grupa najbardziej narażona na zetknięcie się z patogenem, z drugiej zaś ma szczególne obowiązki o charakterze prawnym – stoi na pierwszej „linii frontu” w walce z koronawirusem, nie mając w zasadzie wyboru. Wszak powołaniem lekarza jest ochrona zdrowia i życia ludzkiego (art. 2 Kodeksu etyki lekarskiej). Te obowiązki etyczne skonkretyzowane zostały w postaci gotowych narzędzi prawnych, pozwalających skierować lekarzy do walki z epidemią w trybie nadzwyczajnym, poza dotychczasowym miejscem pracy i uprzednim zakresem obowiązków.

Wojewoda

Już od 2009 roku obowiązuje przepis art. 47 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, który daje wojewodom możliwość skierowania do pracy przy zwalczaniu epidemii na okres do 3 miesięcy pracowników podmiotów leczniczych, osób wykonujących zawody medyczne oraz osób, z którymi podpisano umowy na wykonywanie świadczeń zdrowotnych, jeżeli ich skierowanie jest uzasadnione aktualnymi potrzebami podmiotów kierujących zwalczaniem epidemii. Możliwość taka przyznana została również ministrowi zdrowia, który może skierować do pracy w analogicznym trybie poza obszar województwa, w którym dana osoba posiada miejsce pobytu lub jest zatrudniona.

Odbywa się to w drodze decyzji administracyjnej, która z mocy przepisów jest natychmiast wykonalna. Decyzja nie musi zostać doręczona na piśmie – na mocy ostatniej nowelizacji może zostać ogłoszona nawet ustnie.

Co do zasady kierowane do pracy przy zwalczaniu epidemii powinny być osoby imiennie ujęte w wojewódzkim planie działania na wypadek zwalczania epidemii (art. 44 ww. ustawy), niemniej w okresie wzmożonych potrzeb wojewoda może sięgnąć także po lekarzy nie wskazanych na tej liście.

Pewne mechanizmy ochronne (ostatnio znacząco rozszerzone) przewidują, że skierowaniu do pracy niosącej ryzyko zakażenia przy zwalczaniu epidemii nie podlegają, m.in.: osoby poniżej 18 r.ż. i powyżej 60 r.ż., kobiety w ciąży, osoby wychowujące dziecko samotnie albo dziecko z orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, osoby wychowujące dziecko do 14 lat, inwalidzi i osoby z orzeczonymi chorobami przewlekłymi.

Ze skierowaniem wiąże się udzielenie bezpłatnego urlopu przez dotychczasowego pracodawcę, którego czas wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u tego pracodawcy. Z nowym zaś pracodawcą osoba skierowana nawiązuje stosunek pracy na okres wskazany w decyzji wojewody. Lekarzowi kierowanemu do zwalczania epidemii przysługuje wynagrodzenie zasadnicze w wysokości nie niższej niż 150% przeciętnego wynagrodzenia zasadniczego przewidzianego na stanowisku pracy, na które jest kierowany. Wynagrodzenie to nie może być w żadnym wypadku niższe od wynagrodzenia otrzymanego w miesiącu poprzedzającym decyzję.

Dodatkowo pracownikowi skierowanemu do pracy przy zwalczaniu epidemii przysługuje zwrot kosztów przejazdu, zakwaterowania i wyżywienia (według zasad obowiązujących rozliczanie podróży służbowych na obszarze kraju przez pracowników jednostek państwowych1) albo bezpłatne zakwaterowanie lub wyżywienie zapewnione w miejscu wykonywania pracy.

Pracodawca

Nowością jest natomiast tryb kierowania do pracy innej niż określona w umowie o pracę przez kierowników podmiotów leczniczych w związku z poleceniami wydawanymi im przez wojewodę co do organizacji opieki nad chorymi na COVID‑192. Mówiąc prościej – chodzi o przeorganizowywanie placówek ochrony zdrowia na szpitale jednoimienne lub przekształcanie oddziałów w zakaźne, a tym samym o konieczność powierzania pracy lekarzom dotychczas tam pracującym poza ich standardowym zakresem obowiązków.

Takie rozwiązanie jest dopuszczalne na podstawie art. 42 § 4 Kodeksu pracy, o ile nie powoduje obniżenia wynagrodzenia, odpowiada kwalifikacjom pracownika oraz nie przekracza okresu 3 miesięcy. Przy tym istotne jest, że nie daje takich samych gwarancji płacowych i pracowniczych, jak skierowanie do pracy przez wojewodę w trybie art. 47 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Stażyści

Rządowa walka z pandemią przewidziała także udział w niej lekarzy odbywających staż podyplomowy. Zgodnie ze znowelizowanym art. 15 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty do pracy przy zwalczaniu epidemii może zostać skierowany lekarz stażysta w obydwu opisanych powyżej trybach (przez wojewodę/pracodawcę). Ważne jest przy tym, aby zadania wyznaczone takiemu lekarzowi stażyście odpowiadały jego poziomowi wiedzy i umiejętności oraz podlegały nadzorowi i kierownictwu lekarza specjalisty wyznaczonego przez kierownika jednostki, do której został skierowany lekarz stażysta.

Na wniosek lekarza stażysty minister zdrowia w drodze decyzji może „zaliczyć” okres świadczenia pracy, do której tamten został skierowany, za równoważny okresowi realizowania programu stażu podyplomowego.

Aleksandra Otawska‑Petkiewicz
radca prawny LIL


1.  Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (DzU, poz. 167).

2. Art. 11 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID‑19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (DzU z 2020 r., poz. 374).