Stan zdrowia a prawo jazdy

MEDICUS 3/2013

Stan zdrowia a prawo jazdy

z dr Lilianą Szymańską-Mazur, konsultantem wojewódzkim ds. medycyny przemysłowej, rozmawia Jerzy Jakubowicz

• Polska jest niechlubnym liderem w liczbie wypadków drogowych w Europie.

– To prawda, ale wbrew powszechnej opinii nietrzeźwość kierowców nie jest główną przyczyną tych wypadków. Najwięcej wypadków to skutek nieprzestrzegania przepisów nie tylko ze strony kierowców, ale też przechodniów. Błędy kierowców to nadmierna szybkość, niedostosowanie szybkości do warunków drogowych, nieprzestrzeganie czasu jazdy, który obowiązuje kierowców zawodowych (do 10 godz. z przerwami, zapisane w tachometrze); zaśnięcie za kierownicą zdarza się też kierowcom, wracającym ze wspaniałych wakacji za granicą, jadącym non stop przez 10-12 godzin. W statystyce rok do roku obserwujemy pewien spadek liczby wypadków (o około 800), ale nadal jest ich dużo. Natomiast przerażające jest wychwytywanie coraz większej liczby kierowców, zarówno kobiet, jak i mężczyzn, prowadzących samochód po spożyciu alkoholu.

 

• Jedną z istotnych przyczyn wypadków jest zapewne nieodpowiedni stan zdrowia kierowców, o czym z reguły się niewiele mówi. Tymczasem, od dość dawna istnieją przepisy prawne, które m.in. mówią o chorych na cukrzycę czy padaczkę.

– Przepisy prawne, które obecnie obowiązują w sprawie badań kierowców, to Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2004 r. oraz jego nowelizacja z dnia 15 kwietnia 2011 r. (DzU Nr 88, poz. 503 z 2011 r.) Przepisy te mówią m.in. o ocenie narządu wzroku, padaczce i cukrzycy.

 

• Jakie są konkretne wymagania zdrowotne w przypadku cukrzycy?

– W przypadku cukrzycy groźne jest wystąpienie objawów ciężkiej hipoglikemii (spadek stężenia glukozy poniżej 55 mg/dl) oraz nieświadomość u pacjenta występowania hipoglikemii. Dlatego każdy lekarz, który podczas wykonywania zawodu stwierdził u osoby ubiegającej się o prawo jazdy lub posiadającej prawo jazdy przypadek wystąpienia ciężkiej hipoglikemii, powinien niezwłocznie powiadomić organ wydający prawo jazdy o konieczności dokonania oceny możliwości zdrowotnych do kierowania pojazdami (podstawa prawna: DzU Nr 2, poz. 15 z 2004). Powiadomienie można napisać na kartce papieru, ale z oficjalnymi pieczątkami i ma zawierać: adres starosty/ Wydziału Komunikacji, imię i nazwisko badanego, PESEL, adres zamieszkania. Kierowca, u którego stwierdzono zmiany chorobowe, kierowany jest do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Lublinie, ul. Nałęczowska 27. W przypadku potwierdzenia zmian chorobowych, w zależności od ich nasilenia, kierowca podlega regularnym kontrolnym badaniom lekarskim, ale okres między badaniami nie może być dłuższy niż 5 lat (kat. B). W przypadku insulinoterapii okres między badaniami wynosi 1 rok i potrzebna jest ocena lekarza diabetologa.

 

• A wymagania zdrowotne w przypadku padaczki?

– Padaczka oznacza chorobę o różnej etiologii, charakteryzującą się występowaniem napadów padaczkowych, będących wyrazem zaburzeń czynności mózgu. Dla potrzeb orzeczniczych o rozpoznaniu padaczki decyduje lekarz neurolog. Lekarz, który podczas wykonywania zawodu (lekarz leczący, lekarz rodzinny, lekarz orzekający) stwierdził u osoby ubiegającej się o prawo jazdy lub posiadającej prawo jazdy przypadek wystąpienia napadu o symptomatologii padaczkowej lub podejrzewa u niej padaczkę, powinien niezwłocznie powiadomić organ wydający
prawo jazdy o konieczności dokonania oceny predyspozycji zdrowotnych tej osoby do kierowania pojazdami (podstawa prawna: DzU Nr 2, poz. 15 z 2004). Dla potrzeb orzeczniczych o rozpoznaniu padaczki decyduje neurolog, a cukrzycy – diabetolog (podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Zdrowia DzU Nr 88, poz. 503 z 2011). Za wykonane badania i orzeczenie, zarówno neurologa, jak i diabetologa pobierana jest opłata od pacjenta, bo to jest badanie profilaktyczne, nie finansowane przez NFZ. Oficjalne druki do wydania ww. orzeczeń przez neurologa i diabetologa znajdują się w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 15 kwietnia 2011 r. i można je pobrać z Internetu. Jeżeli dojdzie do wypadku drogowego, spowodowanego przez chorego kierowcę, prokurator może zażądać dokumentacji lekarskiej, by sprawdzić, czy lekarz wykonujący zawód powiadomił starostę /Wydział Komunikacji o potrzebie przeprowadzenia ponownych badań u danego kierowcy.

 

• Jaki stan zdrowia muszą mieć osoby ubiegające się o prawo jazdy lub poddające się badaniu kontrolnemu?

– Podstawą oceny zdrowia jest Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 15 kwietnia 2011 r. W czasie badania należy wykluczyć wszystkie schorzenia, które mogą być przeciwwskazaniem do prowadzenia pojazdu ze strony narządu wzroku, narządu słuchu, układu krążenia, narządu ruchu, narządu równowagi. Wyniki badań stanu zdrowia pozwalają stwierdzić, czy badany może prowadzić pojazdy, czy może prowadzić pojazdy, ale z podanymi ograniczeniami lub nie może prowadzić pojazdów. Jeżeli lekarz podejrzewa, że kierowca jest uzależniony od alkoholu lub narkotyków, zleca badanie psychiatryczne, psychologiczne. Badany kierowca lub kandydat musi wypełnić ankietę z oceną własnego stanu zdrowia. Jeżeli w ankiecie poda nieprawdziwe informacje i oszuka lekarza, podlega karze z art. 122 kodeksu karnego. Tę informację należy przekazać badanemu.

 

• Z badań kierowców, przeprowadzonych przez WOMP, wypływają niepokojące wnioski.

– Wnioski są rzeczywiście dość niepokojące. Wykrywamy dużo przypadków nieleczonej, a nawet nierozpoznanej cukrzycy z poziomem glukozy powyżej 350–400mg/dl, częste są duże osłabienia ostrości wzroku (wady, zaćma), wysokie nadciśnienie, zaawansowana choroba niedokrwienna. Te niepokojące sygnały pokazują, jak wielka jest potrzeba badań profilaktycznych. Te schorzenia powinny być wykryte przez lekarzy rodzinnych.

Jeszcze raz chcę przypomnieć o obowiązku wypełniania kart badań konsultacyjnych przez diabetologów i neurologów. Często, niestety, zdarza się, że nie znając obowiązujących przepisów prawnych, odmawiają wypełnienia karty badania konsultacyjnego, choć zobowiązują ich do tego przepisy prawa. Jednocześnie
przypominam, że pacjent płaci za to badanie.

 

• Są lekarze, którzy uważają, że powiadomienie organów wydających prawo jazdy o potrzebie ponownego badania pacjenta narusza obowiązującą ich tajemnicę lekarską.

– Art. 25 Kodeksu Etyki Lekarskiej mówi: „Zwolnienie z zachowania tajemnicy lekarskiej może nastąpić: 1) gdy pacjent wyraża zgodę, 2) jeżeli zachowanie tajemnicy lekarskiej w sposób istotny zagraża zdrowiu lub życiu pacjenta, 3) jeśli zobowiązują do tego przepisy prawa”. Czyli pkt 2 i 3 art. 25 nie pozostawiają wątpliwości, co musimy zrobić. Chcę przypomnieć, że nastąpiło pewne złagodzenie przepisów w przypadku padaczki, która do niedawna była całkowitym przeciwwskazaniem do prowadzenia pojazdów, oraz cukrzycy insulinozależnej.

 

• Na jaki okres obecnie są wydawane prawa jazdy?

– Kandydat na kierowcę po ukończeniu kursu, pozytywnym badaniu lekarskim i zdaniu egzaminu otrzymuje pierwsze prawo jazdy na okres nie dłuższy niż 15 lat. Od 2016 r. ma być wydawane pierwsze prawo jazdy na dwuletni okres próbny. Oczywiście, ze względu
na stwierdzony stan zdrowia, prawo jazdy może być wydane na okres krótszy niż 15 lat. O zakresie badań decyduje lekarz w oparciu o obowiązujące przepisy. Po 15 latach prawo jazdy będzie ważne, ale musi być wykonane ponowne badanie lekarskie. Nadzór nad wydawanymi orzeczeniami, pozwalającymi na prowadzenie pojazdów, sprawuje Urząd Marszałkowski. Jeżeli lekarz kontroler stwierdzi, że badający kierowców lekarz wykonuje badania niesumiennie, może on zostać skreślony z listy lekarzy upoważnionych do badań. Ukarany lekarz, dopiero po 2 latach od nałożonej kary, musi ponownie zaliczyć kurs szkoleniowy, co pozwoli mu na odzyskanie prawa do badania kierowców.

 

• Większość kierowców ma obecnie bezterminowe prawa jazdy.

– Te prawa jazdy będą wygasały w latach 2028-2033. W oparciu o wyniki badania lekarskiego zostanie wydane nowe prawo jazdy z ograniczeniami lub bez.

 

• Czy są ograniczenia w uzyskaniu prawa jazdy ze względu na zaawansowany wiek?

– Nie ma, jedynym kryteriami jest zaliczenie kursu szkoleniowego oraz uzyskanie orzeczenia lekarskiego zezwalającego na prowadzenie pojazdu.