Najnowocześniej zbada PET/CT w Lublinie

MEDICUS 04/12

Najnowocześniej zbada PET/CT w Lublinie

z dr n. med. Beatą E. Chrapko, p.o. kierownika Katedry i Zakładu Medycyny Nuklearnej, rozmawia Anna Augustowska

 

• Lublin już wkrótce dołączy do miast, które będą dysponowały jednym z najnowszych urządzeń diagnostycznych – hybrydowym PET/CT (hybryda skanera pozytonowej tomografii emisyjnej z tomografem komputerowym). Na czym polega działanie tego urządzenia?

– Dzięki pracy i staraniom wielu osób możemy dziś z dumą powiedzieć, że Lublin posiada najnowocześniejsze urządzenie hybrydowe PET/CT w Polsce. A tych ośrodków jest już 15 w naszym kraju. Lublin ubiegał się o to urządzenie od bardzo dawna. Obecna inwestycja możliwa jest dzięki uzyskaniu przez Uniwersytet Medyczny w Lublinie środków w ramach projektu „Przebudowa Centrum Innowacyjnych Technologii Nanobiomedycznych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie” z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej.

A co do samej techniki, PET to pozytonowa tomografia emisyjna, metoda znana właściwie od bardzo dawna. Prototyp skanera powstał już w latach 60. ubiegłego wieku. W latach 70. rozpoczęto pierwsze badania, ale dopiero w latach 90. technika ta została doceniona pod kątem szerokiej diagnostyki onkologicznej, kardiologicznej i neurologicznej. Prawdziwą rewolucję wywołało sprzężenie skanera PET z tomografem komputerowym, uzyskując tym samym urządzenie hybrydowe PET/CT. Starsze urządzenia pochodzące z lat 90. posiadały jedynie skaner PET, jednak na szczęście w Polsce pracują już tylko hybrydy PET/CT. Obecnie powstało urządzenie łączące PET z tomografią rezonansu magnetycznego czyli hybryda PET/MRI.

Technika PET polega na funkcjonalnym, trójwymiarowym obrazowaniu całego ciała, tułowia lub wybranego narządu (np. mózgu, serca) po dożylnym podaniu substancji promieniotwórczej (radiofarmaceutyku). Wykorzystuje się tu substancje występujące fizjologicznie w organizmach (np. glukozę, amoniak, wodę) znakowane pierwiastkami promieniotwórczymi o niskiej masie atomowej, emitującymi w wyniku swojego rozpadu pozytony. Wśród nich najczęściej stosowany jest fluor 18 (18F), ale również węgiel 11 (11C), azot 13 (13N), tlen 15 (15O), gal 68 (68Ga), rubid 82 (82Rb). Najczęściej stosowanym radiofarmaceutykiem jest znakowana 18F deoksyglukoza w skrócie 18F-FDG.

 

• Urządzenie PET/CT pozwala na wykonanie szybko, bezboleśnie i bezpiecznie dokładnego badania całego ciała pacjenta. Skojarzenie metod PET (uwidacznia procesy życiowe) i CT (obrazy anatomiczne) umożliwia wykrywanie patologii na poziomie komórek/tkanki,
co ma szczególne znaczenie w diagnostyce wielu schorzeń. Jakich przede wszystkim?

– Jak pani słusznie zauważyła, jest to metoda przyjazna choremu, umożliwia jednoczesne obrazowania funkcji i morfologii, co ułatwia, znacznie przyspiesza i uwiarygodnia diagnozę. Służy głównie diagnozowaniu zmian nowotworowych, ocenie stopnia ich złośliwości (jest to tzw. metaboliczna biopsja), ocenie stopnia zaawansowania oraz ocenie skuteczności leczenia (doszczętność zabiegu, odpowiedź na leczenie i prognozowanie skuteczności leczenia).

Tak naprawdę PET/CT z zastosowaniem 18F-FDG stosowany jest w diagnostyce pojedynczych guzków płuc, raka płuca, raka przełyku, jelita grubego, nowotworów podścieliska przewodu pokarmowego (GIST), czerniaka, chłoniaków, nowotworów głowy i szyi, nowotworów złośliwych mózgu, raka piersi, jajnika, trzustki. Technika ta stosowana jest w diagnostyce przerzutów o nieznanym punkcie wyjścia, w celu lokalizacji guza pierwotnego oraz przy planowaniu radykalnej radioterapii o modulowanej intensywności wiązki.

Nowotwory słabo wychwytujące 18F-FDG to rak oskrzelowo-pęcherzykowy płuc, indolentne chłoniaki nieziarnicze (NHL, zwłaszcza MALT), rak zróżnicowany tarczycy, rak jasnokomórkowy nerki, rak prostaty, rak wątrobowo-komórkowy, niskozróżnicowane mięsaki i wysokozróżnicowane guzy neuroendokrynne (NET).

 

• NFZ dokładnie określił wskazania do badania PET i tylko te będzie refundował. Patrząc na tę listę, wydaje się ona zbyt wąska. Np. w neurologii mamy tylko jedno wskazanie – rozpoznaną padaczkę lekooporną.

–Ta lista, obejmującą ponad 20 wskazań, to i tak znaczne rozszerzenie w stosunku do 10 wskazań sprzed kilku lat. Trzeba podkreślić, że są kraje europejskie, gdzie refundowane są jedynie badania w raku płuc. Jestem jednak pewna, że lista będzie się rozszerzać wraz z wprowadzaniem na rynek nowych znaczników, których już tej chwili jest sporo. Nowe znaczniki, mające zdolność odwzorowania układów receptorowych lub umożliwiające ocenę odkładania się amyloidu, mają kolosalne znacznie właśnie dla neurologii. Lista NFZ jest tak pomyślana, że nie są refundowane badania w schorzeniach, w których badanie18F-FDG PET/CT nie jest wystarczająco czułe i swoiste. Wprawdzie istnieje możliwość refundacji badań wykonanych innymi znacznikami, np. w diagnostyce
raka prostaty czy nerki, należy jednak pamiętać, że badamy pacjentów przy użyciu dość wysokiej dawki promieniowania i korzyści wynikające z badania musza przeważać nad jego szkodliwością. Ta ostrożność jest uzasadniona wobec i tak dużej liczby badań z użyciem promieniowania jonizującego. Tym bardziej, że większość badań PET/CT jest refundowana po udokumentowaniu braku możliwości weryfikacji danego rozpoznania za pomocą innych metod diagnostycznych – co jest szczególnie podkreślane we wskazaniach NFZ.

 

• Lekarze będą mogli już wkrótce kierować swych pacjentów na badania do lubelskiego ośrodka PET. Jak powinni przygotować chorych do tego badania?

– Mam nadzieję, że to kwestia miesiąca. Kierować będą mogli specjaliści, przy czym jest bardzo ważne, aby zachować odstęp czasowy od pewnych procedur, np.: 1 tydzień od biopsji, 6 tygodni od zabiegu operacyjnego, 4-6 tygodni od chemioterapii i 3-6 miesięcy od radioterapii.

 

• A co pacjent powinien wiedzieć, jadąc na badanie?

– Osoba udającą się na badanie, jak zwykle w takich wypadkach, powinna zabrać ze sobą dokumentację medyczną. 24 godziny wcześniej nie powinna wykonywać ćwiczeń fizycznych, pić alkoholu i napojów zawierających kofeinę. Na 6 godzin przed badaniem chory powinien być na czczo oraz nie używać gumy do żucia.
Przed przybyciem należy wypić około 1 litra czystej, niegazowanej wody mineralnej oraz przynieść ze sobą 1 litr wody mineralnej niegazowanej. Z uwagi na promieniowanie nie należy przyprowadzać ze sobą dzieci, kobiet w ciąży lub karmiących piersią.

 

• Dla lekarzy będą organizowane warsztaty – także z obsługi urządzenia

– Tak, oczywiście. Przygotowujemy również warsztaty dla klinicystów o tym, jak i kiedy kierować chorych oraz jak ich przygotować. Wydaje się to proste, już teraz wielu lekarzy kieruje chorych do innych ośrodków na to badanie. Jednak patrząc na doświadczenie naszych kolegów z innych ośrodków PET/CT, widzimy, że stale są wątpliwości i pytania.

 

• Ile badań dziennie będzie mógł wykonać nasz PET?

– To zależy od wielkości kontraktu z NFZ. Czas trwania badania jest różny w zależności od jego rodzaju. Na ogół samo badanie nie przekracza 30 minut. Oczywiście pacjent przebywa u nas dłuższy czas, ponieważ godzinę czeka na wychwyt w specjalnie przygotowanych pomieszczeniach, a następnie przebywa około godziny po badaniu. Refundacja badania wynosi w Polsce około 4 500 zł. Badania są drogie i możemy przysparzać SPSK 4 kosztów związanych z tzw. nad-wykonaniami. Jednak mam ogromną nadzieję, że Lubelski Oddział NFZ jest wrażliwy na sprawy pacjentów, zwłaszcza onkologicznych i nie pozwoli na tworzenie kolejek oczekujących na badanie.