Konflikt interesów

MEDICUS 1-3/2012

Konflikt interesów

3 lutego br. w siedzibie Naczelnej Izby Lekarskiej w Warszawie odbyła się konferencja „Konflikt interesów”. Podczas spotkania poruszono aspekty psychologiczne, socjologiczne, etyczne i prawne zagadnienia.

Według prof. Zbigniewa Szawarskiego, etyka z Uniwersytetu Warszawskiego, konflikt interesów to sytuacja, w której interes własny powoduje sprzeniewierzenie się obowiązkom. Konflikt interesów może więc prowadzić do erozji zaufania. Z psychologicznego punktu widzenia taka sytuacja podwójnej lojalności (potencjalne różne cele jednostki i organizacji) powoduje swojego rodzaju dysonans poznawczy. Konflikt interesów jest zjawiskiem powszechnym. Każdy z nas, wykonując swój zawód, pełni określoną funkcję i podejmuje związane z nią decyzje. Konflikt interesów istnieje zatem w każdej dziedzinie aktywności zawodowej, społecznej i politycznej. Konflikt interesów jest też w sposób naturalny związany z sektorem ochrony zdrowia poprzez kontakty z przemysłem farmaceutycznym. Fakt istnienia konfliktu interesów nie może być interpretowany jako zarzut, nie powinien podlegać negatywnej ocenie czy też wykluczać z działalności, zwłaszcza że powstaje w wyniku całkowicie dozwolonych z punktu widzenia prawnego działań.

Wydaje się, że opisywane zjawisko ma szczególne znaczenie w kształceniu medycznym lekarzy i lekarzy dentystów. Wiceprezes PAN, prof. Andrzej Górski swoje wystąpienie rozpoczął od motta: „Damus petimusque vicissim” czyli „Dajemy i prosimy o wzajemność”. Taka sytuacja może prowadzić do patologii. W dalszej części swojego wystąpienia prof. Górski przytoczył dane, według których w USA 50% środków wydawanych rocznie na kształcenie podyplomowe w medycynie, czyli około 2 mld dolarów, pochodzi z przemysłu farmaceutycznego. W całych Stanach Zjednoczonych zaledwie kilka instytucji medycznych, prowadzących szkolenia, nie korzysta z pomocy finansowej przemysłu farmaceutycznego, należą do nich m.in. East Carolina University Medical School czy słynne w całym świecie, założone w 1884 roku w Nowym Yorku, Memorial Sloan Kettering Cancer Center, utrzymywane wyłącznie z prywatnych dotacji.

Dr Stefan Bednarz, przewodniczący Komisji Etyki NIL przedstawił zasady etyczne obowiązujące lekarzy i lekarzy dentystów w relacjach z przemysłem farmaceutycznym, podkreślając w swoim wystąpieniu, że dobra praktyka powinna iść w kierunku zapewnienia transparentności działań na styku lekarze – przemysł. Mec. Paulina Kieszkowska-Knapik mówiła o tym, że relacje zawodowe lekarzy z przemysłem są nieuniknione, potrzebne, są też akceptowane zarówno w świecie, jak i w Polsce w świetle obowiązujących regulacji prawnych. Przytoczyła podstawowe założenia prawne takich regulacji, jak Physician Payments Sunshine Act z USA czy Bribery Act obowiązującego w Wielkiej Brytanii. Mec. Kieszkowska-Knapik przedstawiła dopuszczalne prawem formy kontaktu i współpracy z firmą,
takie jak reklama, otrzymywanie próbek leków, gadżetów z logo firmy, prowadzenie badań klinicznych, wykładów, uczestnictwo w sponsorowanych zjazdach, konferencjach czy też monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych leków.

Zasady deklaracji konfliktu interesów w akredytacji i prowadzeniu szkoleń przedstawił dr Zbigniew Węgrzyn. Podkreślił, że osoby mające konflikt interesów mogą i powinny określić, czy ich relacje z przemysłem mają wpływ na ich bezstronność i obiektywizm. Ocena wpływu konfliktu interesów na przekazywane treści wykładu powinna w tym przypadku należeć do oceny odbiorów. Konieczne i rekomendowane jest zatem przekazywanie takich informacji odbiorcom poprzez umieszczanie ich w prezentacji.

Na zakończenie mec. Agnieszka Kosowska z firmy Roche przedstawiła przykłady praktycznych rozwiązań ograniczających ryzyko wynikające z konfliktu interesów.

Po części wykładowej rozpoczęła się ciekawa dyskusja dotycząca poruszanych wcześniej tematów, której konkluzja brzmiała: Powszechne i rzetelne ujawnianie relacji z przemysłem farmaceutycznym i wynikającego z tej sytuacji konfliktu interesów przyczyniłyby się do poprawy zaufania pomiędzy lekarzami, pacjentami i przemysłem farmaceutycznym.

Treści te zostały przekazane podczas konferencji prasowej z udziałem mediów, która odbyła się na zakończenie tego spotkania.

Monika Bojarska