Zasady wystawiania recept

MEDICUS 8-9/2011

Zasady wystawiania recept

Zasady prawidłowego wystawiania recept były wielokrotnie omawiane w „Medicusie”. Jednak w związku z nadal powtarzającymi się błędami przy ich wystawianiu przypominamy o nich ponownie.

W celu uniknięcia problemów z realizacją recepty przez pacjenta w aptece musi ona być przez lekarza przede wszystkim prawidłowo i czytelnie wypełniona tym samym charakterem pisma. Prawidłowe zasady wystawiania recept znajdują się w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 17.05. 2007 r. w sprawie recept lekarskich z późniejszymi zmianami. Każda poprawka naniesiona na receptę wymaga dodatkowego odciśnięcia pieczątki i podpisu lekarza wystawiającego receptę.

W polu „Świadczeniodawca” powinna być czytelnie odciśnięta pieczątka (lub umieszczony nadruk), która zawiera nazwę zakładu opieki zdrowotnej, indywidualnej praktyki lekarskiej lub grupowej praktyki lekarskiej, adres placówki i numer telefonu oraz identyfikator danego podmiotu.

W polu „Pacjent” muszą być wpisane dane pacjenta: imię, nazwisko, dokładny adres z podaniem numeru domu i mieszkania, PESEL, a w przypadku pacjenta do lat 18 dodatkowo wiek tego pacjenta, bo apteka nie może go uzupełnić na podstawie numeru PESEL. W przypadku dziecka do 1. r.ż., nie posiadającego jeszcze PESEL, należy wpisać PESEL jednego z rodziców. Apteka nie może dopisać brakującego PESEL, a jedynie poprawić. Natomiast w przypadku cudzoziemca wpisujemy numer paszportu lub innego dowodu tożsamości.

W polu „RP” lekarz ma obowiązek wypisać dawkę leku, jeżeli występuje on w różnych dawkach lub jeśli lekarz wypisał na recepcie więcej niż dwa najmniejsze opakowania. Ilość leku lub wyrobu medycznego określa się cyframi arabskimi przez podanie liczby opakowań, oznaczanych adnotacją „op.” lub „lag”. Postać leku oznaczamy adnotacją „tabl.”, „kaps.”, „amp.”. Na recepcie należy podać ilość leku przez podanie liczby opakowań oraz wielkości opakowania lub przez podanie jednostek dawkowania, w szczególności tabletek, kapsułek, ampułek.

Na jednej recepcie można przepisać pięć leków gotowych lub wyrobów medycznych, poza środkami odurzającymi i psychotropowymi. Nie można na jednej recepcie przepisywać leków na choroby przewlekłe („P”) z lekami z listy podstawowej i uzupełniającej (bez „P”).

Kłopotliwe kody

 Obowiązują nadal kody uprawnień dodatkowych, m.in. IB, IW, ZK oraz „P” w przypadku chorób określonych w przepisach jako choroby przewlekłe. Niestety, brak możliwości określenia uprawnień dodatkowych (przez program komputerowy) pacjenta przez naniesienie na recepcie dwóch oznaczeń, np. IB i „P”, należy wówczas wybrać jedno IB, które oznacza, że pacjent leki otrzymuje bezpłatnie. Należy pamiętać, że uprawnienia na leki z literą „P” są okresowo aktualizowane, a w najbliższej przyszłości ma to być robione co 2 miesiące. Oznacza to, że po każdej aktualizacji lekarz musi sprawdzać, czy zalecany lek jest nadal na tej liście lub, czy nie weszły na nią inne leki. Oczywiście należy pamiętać, że w przypadku recept z kodem P, w dokumentacji medycznej pacjenta muszą być odnotowane wyniki badań dodatkowych i konsultacji specjalistycznych. Śledzenie tych zmian ułatwiają okresowo wydawane wykazy leków refundowanych lub można sprawdzać je na stronach Ministerstwa Zdrowia pod adresem: http:/www.mz.gov.pl.

W polu uprawnienia umieszczamy skróty, m.in. IB – inwalida wojenny lub osoba represjonowana (DzU Nr 164, 2008, poz. 1027 i DzU Nr 122, 2011, poz. 696), IW – inwalida wojskowy, ZK – Zasłużony Honorowy Dawca Krwi lub Zasłużony Dawca Przeszczepu (DzU, 2010, poz. 119 i DzU Nr 122, 2011, poz. 696). To te kody mogą lekarzowi przysporzyć dużo problemów w czasie kontroli NFZ i polecenie zwrotu pieniędzy za źle wystawione recepty. Zakres uprawnień pacjenta w zależności od rodzaju kodu bywa zasadniczo różny i o tym należy pamiętać. Receptę można wystawić, jeżeli pacjent przedstawi dokument potwierdzający uprawnienia, takie jak: książka inwalidy wojennego, legitymacja osoby represjonowanej. Należy pamiętać, że współmałżonkowie lub wdowy po inwalidzie wojennym i osobie represjonowanej mają te same uprawnienia, jeżeli ich jedynym źródłem utrzymania jest renta rodzinna (zaświadczenie ZUS). Jednak te uprawnienia wygasają, jeżeli te osoby mają jakiekolwiek dodatkowe źródła dochodu. W rubrykach „Uprawnienia” lub „Ch. przewlekła” musi być wpisany symbol kodu lub litera „P”, a w przypadku ich braku należy postawić znak „X”. W przypadku pozostawienia wolnego miejsca pacjent sam może wpisać kod lub „P”, a lekarz za ten błąd zapłaci ze swojej kieszeni. Recepty wystawiane z kodami uprawnień IB, IW, ZK i „P” lub na środki odurzające czy psychotropowe oraz leki drogie z reguły należą do najczęściej kontrolowanych przez NFZ.

 

Różowe recepty

 Recepty na środki odurzające, substancje psychotropowe lub inne leki oznaczone „Rpw” wystawiane są wyłącznie na drukach w kolorze różowym, wydawanych przez NFZ lub wskazany przez niego podmiot. Recepty różowe wystawia się z kopią, która pozostaje w dokumentacji lekarza. Druki tych recept są drukami ścisłego zarachowania. Jeżeli przepisana dawka jednorazowa lub dobowa leku, zawierającego w swoim składzie środek odurzający lub substancje psychotropowe, przekracza dawkę maksymalną, lekarz wystawiający receptę jest obowiązany obok przepisanej dawki postawić wykrzyknik, zapisać ją słowami oraz umieścić swój podpis. Według Ministerstwa Zdrowia prawidłowo wyrażona słownie ilość środka odurzającego lub substancji psychotropowej to np.: Clonazepam 2 mg 30 tabl. (sześćdziesiąt mg). S. 1×1 tabl. Dawkowanie jest zawsze obowiązkowe przy przepisaniu leku gotowego lub recepturowego, zawierającego w swym składzie środek odurzający lub substancję psychotropową. Leki psychotropowe i odurzające należy przepisywać na osobnych receptach.

Lekarz może wystawić trzy recepty na kolejne miesięczne kuracje. Wówczas, poniżej daty wystawienia powinien wpisać datę realizacji recepty, co pozwoli pacjentowi uniknąć jednorazowego większego wydatku. Jeżeli „data realizacji” nie dotyczy danego pacjenta, należy w tym miejscu postawić znak „X” . Aptekarze apelują, aby przestrzegać tego wymogu, bo NFZ obciąża ich kwotą refundacji w razie zrealizowania recepty, na której wymienione pole jest puste. Jeżeli w polu „data realizacji” jest wstawiona data ta sama, co wystawienia recepty, a nie znak „X”, apteka ma obowiązek wydać lek tylko na jednomiesięczną kurację.

W polu „Dane identyfikacyjne i podpis lekarza” umieszczona jest pieczątka, która musi co najmniej zawierać: 1) imię i nazwisko, 2) numer prawa wykonywania zawodu. Pieczątka może również zawierać (ale nie musi) posiadane specjalizację, tytuły naukowe, adres, telefon. Uwaga! Na kodach kreskowych recepty nie można umieszczać podpisu lekarza, nazwy leków itp., gdyż uniemożliwia to odczyt przez farmaceutę danych za pomocą czytnika. Niewyraźne pismo lekarza, źle odciśnięta pieczątka znacznie utrudniają, a nawet czasem uniemożliwiają realizację recept. Stwarza to możliwość powstania sytuacji konfliktowej z pacjentem, która nie jest potrzebna ani lekarzowi ani farmaceucie.

W celu utrudnienia możliwości fałszerstwa druków recept na dole recepty powinny być umieszczane dane podmiotu drukującego, a w przypadku, gdy wydruku dokonuje podmiot wystawiający receptę, umieszcza się napis – „wydruk własny”.

Recepty, jak dotychczas, muszą być wypełniane czytelnie, poprawki mogą być dokonywane wyłącznie przez osobę wystawiającą, czyli przez lekarza. Każda poprawka wymaga dodatkowego odciśnięcia pieczątki i podpisu.

W polu „Oddział NFZ” wpisujemy numer oddziału wojewódzkiego Funduszu, właściwego dla miejsca zamieszkania pacjenta, w przypadku cudzoziemca symbol państwa należącego do Unii Europejskiej, np.: AT – Austria, Niemcy – DE, Litwa – LT, Słowacja – SK itd.

 

Pro auctore

 Jeżeli lekarz wystawia receptę dla siebie albo dla małżonka, zstępnych lub wstępnych w linii prostej oraz dla własnego rodzeństwa, w polu pacjenta wpisuje adnotację „pro auctore” lub „pro familia”.

Jeżeli receptę dla siebie lub rodziny wystawia lekarz zatrudniony w ZOZ oraz w indywidualnej lub grupowej praktyce lekarskie, to pieczątka świadczeniodawcy musi zawierać nazwę placówki, adres i numer telefonu oraz identyfikator stanowiący 9 pierwszych cyfr numeru identyfikacyjnego REGON, a w danej placówce należy założyć kartę chorobową jak dla każdego pacjenta.

Każdy lekarz, w tym także nie posiadający zatrudnienia, może wystawiać recepty „pro auctore” lub „pro familia” według drugiej zasady. Zawiera umowę z NFZ na wystawianie recept na leki refundowane, a jego pieczątka jako świadczeniodawcy musi zawierać: imię i nazwisko, adres i numer telefonu, dziewięciocyfrowy numer identyfikacyjny określony w umowie z NFZ, na który składają się dwie pierwsze cyfry o wartości „98”, dwie następne cyfry, będące identyfikatorem oddziału wojewódzkiego Funduszu  dla naszego województwa – „03”) oraz pięć pozostałych cyfr, będących numerem ustalonym przez Fundusz. W tych przypadkach lekarz również musi mieć dokumentację chorobową założoną w domu.

Zastrzeżenie o konieczności wydania pacjentowi wyłącznie leku określonego przez lekarza poprzedzamy adnotacją „nie zamieniać” lub „NZ”. Ilość leku lub wyrobu medycznego określamy cyframi arabskimi.

Lekarz może przepisać 10 sztuk strzykawek do insuliny wraz z igłami, 100 sztuk pasków diagnostycznych. Paski diagnostyczne w przypadku posiadania przez pacjenta uprawnień zarówno IB i „P”, aby mogły być wydane na ryczałt, powinny być przepisane na oddzielnej recepcie, gdyż nie są lekiem, wobec czego w przypadku przepisania ich dla pacjentów z oznaczeniem uprawnień IB będą musiały być wydane za 100 % odpłatnością.

Na jednej recepcie można przepisać do pięciu leków gotowych lub jeden lek recepturowy. Leki wydawane są w zasadzie w pełnych opakowaniach, ale antybiotyki i leki w postaciach parenteralnych mogą być wydzielone tak z opakowania, aby nie obniżyć ich jakości, w ilości proponowanej przez lekarza.

Kontrola wystawiania recept na leki refundowane obejmuje badanie zgodności danych umieszczonych na receptach z prowadzoną przez lekarza dokumentacją medyczną. Lekarz może ordynować leki, które są dopuszczone do obrotu w Rzeczypospolitej Polskiej, ale jest obowiązany do szczegółowego uzasadnienia w dokumentacji medycznej przyczyn zlecenia danego leku lub wyrobu medycznego. W uzasadnionych przypadkach lekarz może ordynować leki dopuszczone do obrotu w innych państwach, z jednoczesnym szczegółowym uzasadnieniem w dokumentacji medycznej.

Recepty wystawione w innych państwach niż Rzeczypospolita Polska apteka realizuje za pełną odpłatnością.

 

Dotkliwe sankcje

Nasilone kontrole NFZ oraz zamieszanie wokół ustawy refundacyjnej uświadomiły lekarzom zagrożenia związane z wystawianiem recept refundowanych. Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków oraz wyrobów medycznych (DzU Nr 122, poz. 696) podaje konkretne przykłady tych kar.

Art. 48 ust. 8. Lekarz jest zobowiązany do zwrotu kwot nienależnej refundacji z ustawowymi odsetkami w trzech przypadkach: wystawienia recepty nieuzasadnionej udokumentowanymi względami medycznymi, niezgodnej z uprawnieniami świadczeniobiorcy lub niezgodnej z obwieszczeniami określającymi zasady refundacji. Za przekroczenie tych uprawnień NFZ może rozwiązać umowę na wystawianie leków refundowanych na rok, a za drugim przekroczeniem na trzy lata.

Art. 54 ust. 2, 5 i 6 mówi o odpowiedzialności karnej lekarzy i przed uchwaleniem ustawy budził największe zastrzeżenia w środowisku medycznym. Przepis przewiduje karę od sześciu miesięcy do ośmiu lat pozbawienia wolności za żądanie lub przyjęcie korzyści majątkowej (lub jej obietnicę) za wystawienie recepty lub powstrzymanie się od jej wystawienia. Za czyn mniejszej wagi kara ograniczona jest do lat trzech. Zapis jest dość nieprecyzyjny i budzi pewne obawy, jak będzie stosowany. Należy przypuszczać, że głównie miał przeciwdziałać korumpowaniu lekarzy przez firmy farmaceutyczne.

Art. 58 ust. 5 przewiduje, że Minister Zdrowia po zasięgnięciu opinii prezesa NFZ oraz Naczelnej Rady Lekarskiej i Naczelnej Rady Aptekarskiej określi w drodze rozporządzenia: 1) sposób i tryb wystawiania recept lekarskich, 2) wzór recepty uprawniającej do nabycia leku lub wyrobu medycznego, 3) sposób zaopatrywania w druki recept i sposób ich przechowywania, 4) sposób realizacji recept oraz kontroli ich wystawiania i realizacji.

Obostrzenia karne dotyczą także aptek, które objęte są zakazem reklamy. Nieprzestrzeganie zakazu podlega karze do 50 000 zł.

Jaki będzie zakres tych zmian, jeszcze nie wiadomo. Przewidywany termin wydania rozporządzenia – 1.07.2012 r. Czy termin będzie dotrzymany trudno powiedzieć, ale biorąc pod uwagę, że mamy wybory parlamentarne, zmianę rządu, prezydencję Polski w UE, a nawet mistrzostwa Europy w piłce nożnej, to możemy mieć sytuacje podobną jak z autostradami. Oczywiście o urzędowych zmianach, dotyczących zasad wystawiana recept powiadomimy czytelników „Medicusa”.

Jerzy Jakubowicz